امروز جغرافیای طبیعی و پهناور کشور از رشتهکوههای زاگرس و البرز گرفته تا کویرهای مرکزی به مثابه یک زیستبوم دفاعی به بخشی از سامانه دفاعی پیشرفته ایران تبدیل شدهاند. این معماری دفاعی از دو بخش مهم تشکیل شده است که نخستین آن، شهرهای موشکی هستند که تاب آوری و بقاپذیری سیستم آفندی موشکی را در برابر سنگینترین تهاجمات هوایی تضمین میکنند و دومین آن هم مزارع موشکی می باشند که با بهرهگیری از اصل اختفا و پراکندگی، محاسبات اطلاعاتی دشمن را دچار فروپاشی میکنند. تلفیق این دو رکن، ایران را به یکی از معدود دارندگان چرخه کامل دفاع و هجوم موزاییکی در جهان تبدیل کرده است که در آن، شناسایی تهدید برای دشمن ناممکن و انهدام آن غیرمحتمل است.
فناوری ساخت شهرهای موشکی، مبتنی بر دستاوردهای پیچیده در مهندسی سازه و دینامیک سیالات است. یکی از چالش های اصلی در استقرار موشکهای بالستیک در عمق ۵۰۰ متری زمین، مدیریت انرژی عظیم آزاد شده در لحظه شلیک از سیلو هاست. هنگامی که موتور یک موشک بالستیک در فضای محدود سیلو روشن میشود، حجمی از گازهای داغ با دما و فشار بحرانی به همراه امواج صوتی ویرانگر تولید میشود. در نبود فناوری های خاص همچون دیفلکتورهای گاز و محاسبات دقیق آکوستیک، این امواج بازگشتی میتوانند بدنه موشک را پیش از خروج از سیلو متلاشی کرده یا سازه بتنی تونل را تخریب کنند. دستیابی به دانش طراحی مجراهای تخلیه و مدیریت جریان در سیلوهای زیرزمینی، ایران را در کنار قدرتهایی نظیر چین، روسیه و آمریکا قرار داده است؛ دانشی که به دلیل ماهیت فوقسری، در هیچ دانشگاه یا منبع آکادمیکی تدریس نمیشود و حاصل دههها آزمون و خطای میدانی متخصصان نیروی هوافضا است.
توسعه این کلانپروژه های دفاعی در امتداد میراث ماندگار شهید والامقام حسن طهرانیمقدم به تلاش های فراوان سردار شهید امیرعلی حاجیزاده به عنوان مدیر و راهبر صنایع موشکی بر می گردد. روایتهای مستند از فرآیند تست اولین سیلوهای پرتاب، نشاندهنده ریسکپذیری بالای فرماندهان برای تثبیت این فناوری است. در شرایطی که نگرانی از انفجار موشک در داخل سیلو و تخریب تونل وجود داشت، سردار حاجیزاده برای اطمینانبخشی به تیم فنی و اثبات اعتماد به محاسبات مهندسی، در اقدامی نمادین و متهورانه اعلام کرد که در لحظه شلیک، به همراه خانواده خود در اتاق کنترل سایت حضور خواهد یافت. این سطح از اعتماد به نفس و اطمینان فنی، مسیر را برای تکثیر انبوه این شهرها در سراسر جغرافیای کوهستانی کشور هموار کرد و امروز این پایگاهها به عنوان رکن اصلی در توان ضربه دوم در تنبیه متجاوز در دکترین دفاعی کشور عمل میکنند؛ به این معنا که حتی در صورت وقوع هر گونه حمله سراسری و گسترده در سطح کشور، این شهرها ظرفیت پاسخگویی ویرانگر را حفظ خواهند کرد.
مزیت حیاتی دیگر این شهرها، ایجاد شرایط ایزوله برای انبارداری هوشمند ذخایر موشکی است. سامانههای پیشرفته هدایت و ناوبری موشکها و همچنین سوختهای جامد و مایع، حساسیت بالایی به نوسانات دما، رطوبت و گرد و غبار دارند. نگهداری طولانیمدت این تسلیحات در انبارهای سطحی، نیازمند اورهال مداوم و هزینههای زیادی است. اما در عمق زمین، شرایط محیطی به صورت طبیعی و مصنوعی کاملاً کنترل شده است که عمر عملیاتی موشکها را تا چندین برابر افزایش میدهد. این ویژگی باعث شده است که شهرهای موشکی به پایگاه هایی آمادهبهرزم تبدیل شوند که در هر ساعت از شبانهروز و بدون نیاز به مقدمات طولانی، قادر به اجرای عملیات آتش هستند. همانطور که سردار علی فضلی در مصاحبه ای اشاره کردهاند، «هنوز درب بسیاری از این شهرهای موشکی باز نشده است»؛ جملهای که نشانگر حجم عظیم ذخایر موشکی ایران است که خارج از دید ماهوارههای جاسوسی قرار دارد.
شهرهای موشکی اکنون از کوهستانها به سواحل نیز گسترش یافته اند. نیروی دریایی سپاه با الگوبرداری از این راهبرد، شهرهای موشکی ساحلی را در نوار جنوبی کشور احداث کرده است. این پایگاهها که مجهز به موشکهای کروز ضدکشتی و پهپادهای انتحاری هستند، بر تنگه هرمز و آبهای بینالمللی مسلط بوده و امکان اجرای آتش علیه شناورهای متخاصم را بدون آشکارسازی موقعیت فراهم میکنند. برخلاف لانچرهای ساحلی که معمولا پس از شلیک به سرعت توسط پهپادهای دشمن شناسایی میشوند، پرتابگرهای این شهرهای ساحلی پس از شلیک بلافاصله به داخل پایگاه بازگشته و دریچهها بسته میشوند، که عملاً امکان مقابله دشمن را به صفر میرساند.
مزارع موشکی نیز در رزمایش پیامبر اعظم ۱۴ رونمایی شدند، این راهبرد برای نخستین بار در جهان توسط سپاه پاسداران عملیاتی شده است که پاسخی هوشمندانه به رصد دائمی ماهوارههای اپتیکال و راداری دشمن است. در این روش، موشکهای بالستیک عمدتاً از خانواده فاتح و ذوالفقار، درون کپسولهای محافظ قرار گرفته و در نقاط نامشخصی از بیابانهای وسیع ایران دفن میشوند. سطح زمین پس از دفن کاملاً مسطح شده و هیچگونه سازه، آنتن، خودروی فرماندهی یا لانچر که نشاندهنده وجود یک سایت موشکی باشد، در منطقه باقی نمیماند.
مکانیسم فنی این مزارع بر پایه فناوری شلیک گرم و کنترل از راه دور استوار است. در لحظه فرمان شلیک، موتور موشک درون کپسول فعال شده و فشار گاز خروجی، خاکهای پوشاننده سطح را کنار میزند. طراحی کپسولها به گونهای است که موشک را در برابر فشار خاک و عوامل خورنده محیطی محافظت کرده و امکان نگهداری آن را برای مدت طولانی در زیر خاک فراهم میکند. تفاوت کلیدی این روش با سیلوهای زیرزمینی در هزینه و سرعت اجرا است. احداث شهرهای موشکی زمانبر و پرهزینه است، اما مزارع موشکی را میتوان با سرعت بالا و هزینه پایین در هزاران نقطه از کویر لوت و دشت کویر گسترش داد.
این تاکتیک، دشمن را با یک کابوس اطلاعاتی مواجه کرده است. راهبردهای ضد موشکی غرب و رژیم صهیونیستی بر پایه شناسایی محل استقرار لانچرها و انهدام پیشدستانه آنها بنا شده است. اما در مزارع موشکی، لانچری وجود ندارد که هدف قرار گیرد. دشمن با بیابانی روبروست که هر مترمربع آن پتانسیل تبدیل شدن به نقطه شلیک را دارد. برای خنثیسازی این تهدید، دشمن ناچار است تمام مساحت بیابانهای ایران را بمباران کند که عملاً غیرممکن است.
علاوه بر این، مزارع موشکی به دلیل حذف نیروی انسانی از محل پرتاب، آسیبپذیری پرسنل را به صفر رساندهاند. تمام فرآیند چکلیست و شلیک به صورت خودکار و از پستهای فرماندهی دوردست انجام میشود. این قابلیت به ایران اجازه میدهد تا بدون نگرانی از تلفات نیروی انسانی، خطوط آتش گستردهای را علیه پایگاههای دشمن فعال کند. ترکیب شهرهای موشکی که از زیرساختهای حیاتی و موشکهای دوربرد محافظت میکنند، با مزارع موشکی که نقش مینهای بالستیک و نیروهای واکنش سریع را بازی میکنند، یک شبکه دفاعی چندلایه و غیرقابل نفوذ را ایجاد کرده است که هرگونه سناریوی حمله پیشدستانه را برای دشمن بی فایده میکند.
