اسفند ۲۷, ۱۴۰۴

ماشین جنگ ترکیبی جریان معارض، حجم گسترده ای از طرح های خود را برای بهره گیری از بستر شبکه های اجتماعی و پیام رسان ها آماده کرده بود که بدلیل سیاست قطع اینترنت این سناریوها فعلا در حالت انتظار قرار گرفته است. قطعاً و در روزهای آینده که وضعیت دسترسی به اینترنت در سراسر کشور به حالت گذشته بازگردد، همه این سناریوها به جریان خواهند افتاد تا بتوانند هم عرض اقدامات میدانی و سیاسی، در میدان شناختی و ادراکی به توسعه بحران در کشور بپردازند. در این شرایط ضروری است که دلسوزان مردم و انقلاب اسلامی با آمادگی های افزون تر از وضعیت فعلی خود را برای مواجهه با موج های ذهنی که تدارک دیده شده است مهیّا کنند.

در دهه ۹۰، چندین عامل اصلی به شکل‌گیری بستر نارضایتی عمیق در جامعه کمک کردند. اولین و مهم‌ترین عامل، سیاست ارز ترجیحی بود که به عنوان پایه اصلی عتراضات اقتصادی شکل گرفت. این سیاست به جای ایجاد امنیت اقتصادی، فرصتی برای فساد و سوءاستفاده از سیستم بود و موجب گسترش بی اعتمادی در سطح جامعه شد تخصیص ارز ترجیحی در واقع، سیاستی مقابل هدفمندسازی یارانه‌ها بود که با هدف ایجاد عدالت اجتماعی و کاهش نابرابری‌ها طراحی شده بود.

کشور هزینه‌ی سنگینی را در قبال حوادث دی ماه ۱۴۰۴ پرداخت کرده است؛ از خون‌های پاکی که ریخته شد و جان‌ عزیزِ نیروهای انتظامی و بسیجی و مردم عادی که در این حوادث فدا شدند، تا هزینه‌های سنگینی که تخریب اموال عمومی کشور ایجاد کرد و هزینه‌های اجتماعی که شاید تا سال‌ها در افکار عمومی کشور باقی بماند. اگر روزگاری در مورد عواقب ولنگاری فضای مجازی حرف‌هایی مطرح می‌شد و جدّی گرفته نمی‌شد، اینک و پس از یک دهه تجربه‌ی ضعف حاکمیت در حوزه‌ی فضای مجازی، پیامدهای سنگین سیاسی و اجتماعی را در خیابان‌ها پرداخت می‌کنیم. مسئله‌ی حاکمیت بر فضای مجازی، دیگر مشکلی در کنار سایر مشکلات نیست و تبدیل به مسئله‌ی اصلی امنیت ملّی ایران شده است، تا آن‌جا که برای حفظ امنیت ملّی کشور در شرایط پرمخاطره‌ی کنونی، مهم‌ترین ابزار مهار وضعیت اجتماعی که از سوی شورای امنیت تدبیر شده است، کنترل بر فضای مجازی است.

سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مبنی بر «مقاومت در برابر نظام سلطه» هم در سطح منطقه و هم در سطح بین‌المللی، با پذیرش و اقبال سیاسی و اجتماعی بیشتری روبه‌رو شده است. اگرچه این اقبال سیاسی و اجتماعی، لزوماً به معنای تبعیت کامل از سیاست مقاومت نیست، امّا معقولیت مقاومت بیش از پیش آشکار شده است. این سیاست تجویزی، بر این کلان‌روایت توصیفی از مناسبات بین‌المللی استوار بود که برای مداخله‌ی آمریکا و رژیم صهیونیستی در امور کشورها هیچ ‌حدّ و مرزی وجود ندارد و آمریکا برای تامین منافع خود هیچ ابایی ندارد که منافع ملّی کشورها را ذبح نماید.

کنترل و مدیریت فضای مجازی در بحران، امری متداول و ضروری است و توسط کشورهای پیشرفته نیز مانند چین، آمریکا و روسیه با رویکردهای متفاوت اجرا می‌شود. استفاده از سیستم نظارت متمرکز، هوش مصنوعی، ارائه محتوای رسمی، همکاری با شرکت‌های فناوری، ارائه اطلاعات مبتنی بر داده، آموزش رسانه‌ای، همچنین بکارگیری قوانین سخت‌گیرانه و نظارت سیاسی، برای اطلاعات را میتوان از این قبیل دانست. غفلت در مدیریت فضای مجازی در بحران‌های اجتماعی و اقتصادی می‌تواند پیامدهای بسیار خطرناکی به دنبال داشته باشد.

کسانی که در سال‌های گذشته در برابر طرح‌هایی که به صیانت از فضای مجازی کشور و حفظ امنیت اطلاعات می‌پرداختند، مخالفت کردند، باید اکنون پاسخگوی وضعیت امروز باشند. این طرح‌ها، که مبتنی بر نیاز به سازگاری فضای مجازی با ارزش‌های ملی و ایجاد چارچوبی متعادل بین آزادی بیان؛ سهولت ارتباطات و امنیت ملی بودند، مورد تندروی های بی منطق و مخالفت های لجوجانه قرار گرفتند. این مخالفت‌ها، منجر به ایجاد بحران در فضای مجازی و همچنین موجب تضعیف ظرفیت‌های دفاعی از ارزش‌های ملی و دینی شد از سوی دیگر وضعیت نابسمان و هرج و مرج موجود در فضای مجازی به صورت همزمان بستر فعالیت دشمن و سازماندهی ذهنی و شبکه سازی اجتماعی برای آنها را فراهم کرد.

فضای مجازی به دلیل سرعت انتشار اطلاعات، دسترسی گسترده، در بحران‌های اجتماعی و اقتصادی می‌تواند بستر اصلی فتنه و شایعات باشد. اخلالگران و اغتشاشگران به طور فزاینده‌ای از فضای مجازی به عنوان ابزاری کلیدی برای برنامه‌ریزی، هماهنگی و اجرای عملیات خرابکارانه، هم در بستر مجازی و هم در دنیای واقعی استفاده می‌کنند. از این جهت فضای مجازی، تهدیدی جدی برای امنیت ملی و ثبات اجتماعی جامعه تلقی می‌شود.

در دوران ناآرامی‌های دی ماه، قطعی کلی اینترنت در ایران امری ضروری به نظر می رسید اما در این میان قطع دسترسی به اطلاعات و امکان ارتباطات ضروری و مفید بین نیروهای مردمی را نیز به همراه داشت. کنش نیروهای مردمی احتیاج به هماهنگی بین گروه‌های مختلف در برابر خشونت‌های فزاینده داشت که از طریق شبکه‌های اجتماعی و پلتفرم‌های مبتنی بر اینترنت انجام می‌شد. قطعی کلی اینترنت، این فرصت‌ها را از بین برد و باعث شد که اقدامات نیروهای مردمی، در برابر خشونت های سازمان یافته ناکارآمد شوند.

زندگی و اقتصاد مردم را نباید به بسترهای تحت قدرت دشمن گره می‌زدیم. وابستگی به پلتفرم‌های خارجی مانند اینستاگرام، نه تنها حاکمیت اطلاعات را به خطر انداخته و داده‌های کاربران را در دست نیروهای خارجی قرار داده است، بلکه امنیت ملی، حریم خصوصی و استقلال سیاسی کشور را نیز تهدید می‌کند. این وابستگی، کسب‌وکارهای داخلی را در معرض رقابت نابرابر قرار می‌دهد.

بیش از دو دهه است که کشورهای مختلفی در سطح جهان درحال رشد اقتصادی و ارتقاء قدرت سیاسی هستند و با خیزش این کشورها، قدرت آمریکا در جهان رو به افول گراییده و اساسا ساختار قدرت جهانی از اسلوب فراگیر تک قطبی خارج شده است. لذا آمریکا نمیتواند به سرعت و سهولت، مسئله ای را در سطح بین المللی به اولویت اول تبدیل کرده یا توافقی اجماعی بر روی آن ایجاد کند. حتی فراتر از این مسئله، امروز ایالات متحده اساساً توانایی خود را برای «ایجاد ائتلاف‌های فراگیر جهت تأمین منافع خودش» از دست داده است و به طور مشخص در پروژه ای که علیه جمهوری اسلامی فعال کرده بود، نتوانست موفق شود.