بهمن ۲۷, ۱۴۰۴

در بررسی های مرتبط با توانمندی های دفاعی و نظامی، قدرت‌های نظامی همواره به دو دسته متمایز قدرت‌های تاکتیکی و قدرت‌های راهبردی تقسیم‌بندی می‌شوند. گروه اول کشورهایی هستند که صرفاً توان دفاع محدود در مرزهای خود را دارند و گروه دوم، ابرقدرت‌هایی که با تکیه بر زرادخانه‌های دوربرد، قادر به تغییر موازنه جهانی و ایجاد بازدارندگی در سطح قاره‌ای می باشند. تا کمتر از یک دهه پیش، تمام تلاش اندیشکده‌های غربی و دستگاه‌های تبلیغاتی وابسته به آن‌ها برای این بود که جمهوری اسلامی ایران را در دسته اول محصور کرده و برنامه موشکی آن را صرفاً یک ابزار مزاحم منطقه‌ای با کارکرد روانی برای فضای داخلی کشور جلوه دهند.

یکی از چالش‌های جمهوری اسلامی ایران در دهه‌های اخیر، مواجهه با جریانهای خاص سیاسی در داخل کشور بوده است که اقتدار نظامی و توسعه اقتصادی را در تضاد با یکدیگر تعریف می‌کنند. این جریان ها که ریشه در تکنوکرات‌ها دارند، همواره بر این باور بوده اند که برای پیشرفت و توسعه، باید از الگوی رفتاری انقلابی فاصله گرفت و به یک بازیگر به اصطلاح نرمال در نظام بین‌الملل تبدیل شد. این گروه با شعار تنش‌زدایی و تعامل با جهان، عملاً پذیرش استانداردهای امنیتی غرب را تئوریزه می‌کنند.

صنعت موشکی جمهوری اسلامی ایران بر شانه‌های حمایت مردمی استوار است که تاریخ را خوب می‌شناسند و عزت را به هر قیمتی طلب می‌کنند. تحلیل جامعه‌شناختی و تاریخی رابطه مردم و مسئله دفاع از کشور، پرده از حقیقتی برمی‌دارد که همواره در محاسبات دشمنان و تحلیل‌های سطحی رسانه‌های معاند نادیده گرفته شده است. این حقیقت آن است که صنعت موشکی ایران، برخلاف تبلیغات غرب که آن را پروژه‌ای حاکمیتی نشان می دهند، عمیق‌ترین ریشه‌ها را در خواست ملی و ناخودآگاه تاریخی ایرانیان دارد.

در بررسی تاریخچه و سیر تکامل صنعت موشکی جمهوری اسلامی ایران، یکی از مباحثی که نیازمند تبیین راهبردی و زدودن غبار تحریف از چهره آن است، مسئله استقلال دانشی در برابر فرضیه مونتاژی بودن یا وابستگی حیاتی به کشورهای دوست است. سال‌هاست که پروژه تبلیغاتی غرب، با طرح ادعاهایی نظیر کپی‌برداری از موشک‌های کره شمالی، خرید تکنولوژی از چین یا بهره‌گیری از میراث اتحاد جماهیر شوروی، سعی در تقلیل دادن یکی از پیچیده‌ترین دستاوردهای علمی ایران به یک خط تولید وارداتی داشته‌اند. هدف نهایی این جنگ شناختی، فراتر از انکار توان نظامی، هدف قرار دادن اعتماد به نفس ملی و القای حس تحقیرشدگی با کلیدواژه‌هایی تمسخر آمیزی همچون آبگرمکن پرنده، فتوشاپ و ماکت بوده است.

صنعت موشکی جمهوری اسلامی ایران، تجسم عینی و تبلور کامل الگوی مدیریت جهادی است. این الگو، برخلاف برداشت های سطحی که برخی آن را صرفاً به پرکاری تقلیل می‌دهند، یک مکتب فکری منسجم مبتنی بر عقلانیت راهبردی، آرمان‌گرایی واقع‌بینانه و بن‌بست‌شکنی علمی است. واکاوی مسیر طی شده در چهار دهه گذشته نشان می‌دهد که اگر صنعت دفاعی ایران در شرایط تحریم شدید در تراز جهانی ظهور کرده، دقیقاً به دلیل حاکمیت تفکری بوده که محدودیت‌ها را به سکوی پرش تبدیل کرده است.

بررسی تاریخچه چهار دهه‌ای صنعت موشکی و پهپادی ایران نشان می‌دهد که نقش آیت‌الله خامنه‌ای در این عرصه، فراتر از حمایت‌های متعارف سیاسی بوده است. ایشان در مقام معمار اصلی این راهبرد دفاعی، در بزنگاه‌های حیاتی که منطق محاسبات نظامی و اقتصادی حکم به واردات یا توقف توسعه می‌داد، با تصمیماتی خلاف جریان آب، مسیر تاریخ دفاعی کشور را تغییر دادند. سردار شهید حاجی‌زاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه، تصریح می‌کند که پیشرفت‌های امروز، از نقطه‌زنی تا ساخت سامانه‌های پدافندی بومی، محصول یک مهندسی راهبردی است که ریشه در دوران ریاست جمهوری ایشان و بازدیدهای میدانی سال‌های جنگ دارد.

نظام تحریم‌های غرب علیه برنامه موشکی ایران یک سیر تکاملی را طی کرده است. در مرحله نخست، تمرکز بر انسداد مسیر خرید مستقیم تسلیحات بوده، اما با مشاهده عزم ایران برای مهندسی معکوس، استراتژی دشمن به سمت تحریم قطعات دوگانه و مواد اولیه تغییر جهت یافته است. آن‌ها گمان می‌کردند با محدودیت در دسترسی به آلیاژهای خاص و تجهیزات دقیق، چرخ صنعت دفاعی ایران متوقف خواهد شد، اما مواجهه با واقعیت رشد شتابنده توانمندی‌های موشکی و دستیابی ایران به فناوری‌های لبه دانش دراین باره، غرب را وادار به سمت راهبرد خرابکاری در تولید پیش برود و در واقع ، مسیر ورود قطعات معیوب و آلوده را هموار کردند تا خطوط تولید را با خرابکاری پنهان زمین‌گیر کنند؛ که البته در این مسیر نیز شکست خوردند .

یکی از ممتازترین ویژگی های دکترین دفاعی جمهوری اسلامی ایران، فراتر از تولید قدرت در داخل مرزها، در قابلیت منحصر‌به‌فرد تکثیر و انتقال قدرت به متحدان منطقه‌ای نهفته است. شاید در شکل گیری تصمیم و انتخاب میان توسعه نیروی هوایی کلاسیکِ جنگنده‌محور یا نیروی هوافضای نوین مبتنی بر موشک و پهپاد، معیار ارزشمند توسعه‌پذیری این فناوری در جغرافیای متنوع محور مقاومت، نقشی تعیین‌کننده داشته است . حتی اگر این مسئله در ابتدا مطرح نبوده و بعدها چنین مزیتی خود را نشان داده است باز هم چیزی عوض نمی شود و آن اتفاق مهم افتاده است .

صنعت موشکی که امروز به عنوان نماد بازدارندگی دفاعی ایران شناخته می‌شود، تنها با تکیه بر توکل الهی و جوشش غیرت متخصصان داخلی ممکن شده است. با گسترش نیازها و لزوم ساماندهی این دانش پراکنده، در اواخر دهه هفتاد شمسی، ساختاری منسجم تحت عنوان سازمان صنایع هوافضا شکل گرفت تا مدیریت تمام فرآیندهای تحقیقات، طراحی و تولید را به عهده گیرد. این تمرکز سازمانی باعث شد تا زنجیره‌ای کامل از فناوری‌ها، از تأمین مواد اولیه تا محصول نهایی، در داخل کشور بومی‌سازی شود.

نقطه آغازین حرکت به سمت قدرت موشکی، در دوران جنگ تحمیلی و در اضطرار و ضرورت پاسخ‌دهی متقابل به حملات موشکی صدام شکل گرفت . در سال‌های ابتدایی جنگ، ایران فاقد هرگونه سامانه موشکی بود و تنها ابزار پاسخگویی، توپ‌های ۱۳۰ میلی‌متری با برد حداکثر ۳۰ کیلومتر بودند که کارایی لازم برای بازدارندگی در برابر حملات موشکی عراق به دزفول و اهواز را نداشتند. در همین شرایط بحرانی، در آبان ۱۳۶۲ مأموریت راه‌اندازی فرماندهی موشکی زمین به زمین سپاه به حسن طهرانی‌مقدم محول شد.